Αρχαιολογία

Η Αρχαιολογία της Χερσονήσου του Ακρωτηρίου στην Κύπρο

 

Σημειώνεται ότι η χερσόνησος του Ακρωτηρίου, συμπεριλαμβανομένης της αλυκής και των παραλίων που την πλαισιώνουν, εμπίπτει εντός των Κυρίαρχων Περιοχών Βάσεων του Ηνωμένου Βασιλείου. Το αεροδρόμιο της Βασιλικής Πολεμικής Αεροπορίας του Ηνωμένου Βασιλείου (RAF) και άλλες στρατιωτικές εγκαταστάσεις καταλαμβάνουν μεγάλο μέρος της και οι αρχαιολογικοί χώροι στις περιοχές αυτές δεν είναι προσβάσιμοι στο ευρύ κοινό. 

 

Αρχαιολογικοί χώροι στη χερσόνησο του Ακρωτηρίου (Image (c) Google Earth and Digital Globe, 201

  1. Καταλύματα των Πλακωτών, εκκλησιαστικό συγκρότημα Βυζαντινής Εποχής
  2. Κοινότητα Ακρωτηρίου
  3. Μοναστήρι του Αγίου Νικολάου των Γάτων
  4. Αεροδιάδρομος Βασιλικής Πολεμικής Αεροπορίας Ακρωτηρίου (RAF Akrotiri)
  5. Οι θάλαμοι στις Λάμνιες
  6. Αετόκρεμνος: χώρος που εντοπίστηκαν κόκκαλα πυγμαίων ιπποποτάμων

7a.   Αρχαίο λιμάνι και λατομεία στο Νησσαρούιν

7b.   Λιμενικές εγκαταστάσεις στην ακτογραμμή στο Νησσαρούιν

 

Η χερσόνησος του Ακρωτηρίου, που αποτελεί τη νοτιότερη περιοχή της Κύπρου, είναι αξιοσημείωτη για το πλούσιο φυσικό της περιβάλλον , όπως για παράδειγμα για τα φλαμίνγκο στην τοπική αλυκή. Η σχετική απουσία σύγχρονης ανάπτυξης στην περιοχή, συνέπεια της τρέχουσας χρήσης της ως βρετανικής στρατιωτικής βάσης, συνέτεινε στο να διατηρηθούν τα πλούσια κατάλοιπα του αρχαίου πολιτιστικού περιβάλλοντος, όπως  οι αρχαιολογικοί χώροι. Τα περισσότερα από αυτά ανήκουν στην Eλληνιστική, Ρωμαϊκή και πρώιμη Βυζαντινή Περίοδο (περίπου 600 π.Χ—600 μ.Χ.). Ωστόσο, το Ακρωτήρι διαθέτει επίσης τις παλαιότερες ενδείξεις ανθρώπινης παρουσίας που βρέθηκαν μέχρι σήμερα στην Κύπρο. Αυτοί οι πολιτιστικοί θησαυροί έχουν ανακαλυφθεί και ερευνηθεί από Κύπριους, Βρετανούς υπαλλήλους και κατοίκους των Βάσεων που επέδειξαν ενδιαφέρον, καθώς και από επαγγελματίες αρχαιολόγους. Μάλιστα, τόσο το σύγχρονο χωριό του Ακρωτηρίου όσο και η αεροπορική βάση της RAF αποτελούν πλέον μέρος της ιστορικής κληρονομιάς της χερσονήσου. Η αρχαιολογία ξεκινά χτες!

Στους νότιους γκρεμούς της χερσονήσου βρίσκεται η περιοχή του Αετόκρεμνου, όπου βρέθηκαν μεγάλοι αριθμοί οστών πυγμαίων ιπποπόταμων και ελεφάντων μαζί με εργαλεία από πυρόλιθο που κατασκευάστηκαν από ανθρώπους. Αυτά τα κατάλοιπα είναι περίπου 12000 ετών και σηματοδοτούν την απαρχή της ανθρώπινης ιστορίας της Κύπρου.

Από τότε, οι ερευνητές βρήκαν επίσης μερικά  ίχνη ουσιαστικής ανθρώπινης παρουσίας στο Ακρωτήρι πριν τα ύστερα Ελληνιστικά Χρόνια (τους τελευταίους αιώνες π.Χ.) και τη Ρωμαϊκή εποχή (τους πρώτους αιώνες μ.Χ.). Ένας από τους πιο εντυπωσιακούς χώρους στη χερσόνησο είναι οι Λάμνιες , ένα αρχαίο λατομείο πέτρας, όπου πιθανότατα στα τέλη της Ελληνιστικής Εποχής ή πρώιμης Ρωμαϊκής Εποχής, οι άνθρωποι άνοιξαν δύο μεγάλους και επιτηδευμένους υπόγειους θαλάμους. Ο σκοπός τους παραμένει μυστηριώδης.

Υπάρχουν αρκετοί αρχαίοι εγκαταλελειμμένοι οικισμοί  στη χερσόνησο. Τα υπολείμματα κεραμικών στην επιφάνεια υποδηλώνουν ότι ο χώρος ήταν κατειλημμένος κατά την ύστερη Ρωμαϊκή Περίοδο (περίπου το 300—600 μ.Χ), αν και είναι πιθανό να ιδρύθηκαν  μερικούς αιώνες νωρίτερα. Κατά μήκος των νότιων γκρεμών της χερσονήσου υπάρχουν διάφοροι θαλαμοειδείς τάφοι από την ύστερη Ελληνιστική ή την πρώιμη Ρωμαϊκή Εποχή (γύρω στο 200 π.Χ. —200 μ.Χ) και λαξευτοί κιβωτιόσχημοι τάφοι που πιθανόν ανήκουν στην ύστερη Ρωμαϊκή και Βυζαντινή Εποχή (γύρω στο 200—600 μ.Χ). Οι οικισμοί και οι τάφοι καταδεικνύουν την ύπαρξη ενός σημαντικού πληθυσμού στη χερσόνησο κατά την διάρκεια των αιώνων αυτών.

Ένα σημαντικό αρχαίο λιμάνι βρίσκεται επίσης στη νότια ακτή, με επίκεντρο στο Νησσαρούιν (Dreamers Bay). Περιλαμβάνει ένα λιμάνι που προστατεύεται από ένα λιθόκτιστο κυματοθραύστη ή προβλήτα, ένα εκτεταμένο συγκρότημα κτηρίων κατά μήκος της ακτογραμμής και μεγάλα λατομεία πέτρας . Φαίνεται ότι το λιμάνι γνώρισε άνθηση κατά τη Ρωμαϊκή και την πρώιμη Βυζαντινή Περίοδο.

Ο πιο εντυπωσιακός αρχαιολογικός χώρος που είναι σήμερα γνωστός στη χερσόνησο είναι ένα αξιόλογο συγκρότημα εκκλησιών στα Καταλύματα των Πλακωτών , που επίσης χρονολογείται στα πρώιμα Βυζαντινά χρόνια. (Σημειώνεται ότι αυτός ο χώρος βρίσκεται εκτός της αεροπορικής βάσης, αλλά δεν είναι ελεύθερα προσβάσιμος από το κοινό).

Από τον 7ο αιώνα μ.Χ., η χερσόνησος φαίνεται να είχε εγκαταλειφθεί σε μεγάλο βαθμό για εκατοντάδες χρόνια. Το Μοναστήρι του Αγίου Νικολάου των Γάτων ιδρύθηκε τον 15ο αιώνα και το σύγχρονο χωριό του Ακρωτηρίου πιθανότατα πιο πρόσφατα. Η αεροπορική βάση της RAF Ακρωτηρίου χτίστηκε τη δεκαετία του 1950. Παρόλο που δεν ήταν σύνηθες εκείνη την εποχή, πραγματοποιήθηκε αρχαιολογική επισκόπηση πριν ξεκινήσει η κατασκευή,  κατά την οποία βρέθηκαν σημαντικές ιστορικές τοποθεσίες, οι οποίες κηρύχθηκαν ως αρχαία μνημεία. Παρόλο που σήμερα το Ακρωτήρι είναι περιοχή βρετανικής κυριαρχίας, η πολιτιστική κληρονομιά της χερσονήσου εξακολουθεί να ανήκει στην Κύπρο και να τυγχάνει διαχείρισης και προστασίας από το Τμήμα Αρχαιοτήτων της Κυπριακής Δημοκρατίας, συντονισμένα και υπό την εποπτεία των στρατιωτικών αρχών του Ηνωμένου Βασιλείου.

Δεν έχει δημοσιευθεί κάποια πρόσφατη λεπτομερής αρχαιολογική επισκόπηση της χερσονήσου. Ωστόσο, η έκθεση του Heywood από το 1982 παραμένει χρήσιμη, αν και καθίσταται ολοένα και πιο απαρχαιωμένη:

Heywood, H.C. 1982. ‘The archaeological remains of the Akrotiri peninsula’, in H.W. Swiny, Ed., An Archaeological Guide to the Ancient Kourion Area and the Akrotiri Peninsula, Nicosia, Department of Antiquities, Cyprus, pp. 162-175.

 

Θαλαμοειδείς τάφοι στους νότιους γκρεμούς του Ακρωτηρίου (image (c) Simon James).

 

Λαξευτοί κιβωτιόσχημοι τάφοι στο Νησσαρούιν (image (c) Simon James).

 

Αυτή η σελίδα δημιουργήθηκε από το Πανεπιστήμιο του Leicester σε συνεργασία με το Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Ακρωτηρίου. Η αρχαιολογική έρευνα είχε τη γενναιόδωρη στήριξη του Honor Frost Foundation.

 

   

Τελευταία ενημέρωση: 22 Μαΐου 2018

 

Η Αρχαιολογία της Χερσονήσου του Ακρωτηρίου στην Κύπρο